Kafkasya bölgesi Rusya'nın jeopolitik ve ekonomik menfaatleri açısından son derece hassas bir bölgedir. Avrupa ile Asya arasında köprü olmasının yanında, Karadeniz ve Hazar Denizi'ne kıyısı bulunması, Türkiye ve İran ile buluşma noktasında bulunması, Orta Asya'nın kapısı durumunda olması, ayrıca Orta Doğu yolu üzerinde bulunması bölgenin Rusya açısından önemini artıran faktörlerdir. Stratejik nedenlerin dışında bölgenin ekonomik önemi de büyüktür. Her şeyden önce, Kafkasya, Rus ekonomisi için önemli miktarda ham madde kaynağıdır. Güney Kafkasya'da bulunan Azerbaycan Cumhuriyeti'nin petrol yatakları da Rusya'nın ilgi alanındadır. Hazar petrollerinin batıya ulaştırılmasında düşünülen boru hatlarının üzerinde yer alması nedeniyle de Kafkasya, Rusya için büyük değer taşımaktadır.

Kafkaslar'da meydana gelebilecek büyük bir dönüşüm, bir etnik çatışma ve savaş halinde Rusya'nın Karadeniz'e çıkış noktasını kaybetmesi durumunda, Karadeniz - Boğazlar - Akdeniz - Süveyş kanalı yolu ile sıcak denizlere çıkma imkanı ortadan kalkacak ve Rusya dünya pazarına ürün ihracında büyük zararlara ve kayıplara uğrayacaktır. Karadeniz ve Kafkasların özel jeostratejik konumu sebebiyle Rusya'nın Kafkasya'yı ve dolayısı ile Karadeniz'e çıkış noktasını elinde bulundurması ona büyük kolaylık ve imkan yaratmaktadır. Kafkasya, Rus ekonomisi için tam anlamıyla bir hammadde kaynağıdır. Kuzey Kafkasya'da bulunan Çeçenistan, Dağıstan gibi özerk cumhuriyetler Rus petrolünün yarıya yakın kısmını üretmektedir. Güney Kafkasya'daki Azerbaycan Cumhuriyeti'nin sahip olduğu petrol yatakları da Rusya'nın ilgi alanındadır. Petrol ve doğalgaz rezervleri açısından Rusya için önem arz etmesi yanında, Hazar petrollerinin batıya ulaştırılmasında düşünülen muhtemel boru hatlarının üzerinde yer alması sebebiyle de Kafkasya Rusya için paha biçilmez değerdedir. Bölgede aynı zamanda petrol rafinelerinin ve petrokimya tesislerinin yer alması Rusya için stratejik ve ekonomik önem taşımaktadır. Sonuç olarak, Kafkasya bir kara devleti olan Rusya açısından; a.Sıcak denizlere ulaşmasına imkan sağlayacak stratejik istikametlerden en kısa olanlarının çıkış noktasını teşkil eden ve bu istikametleri kontrol eden bir bölgedir. b.Elde bulundurduğu sürece Doğu Akdeniz ve Basra Körfezini uzaktan kontrol eder. c.Rusya'nın güney cephesinin savunmasında kuvvet tasarrufu sağlayacak savunulması kolay bir bölgedir. d.Güneye taarruz için uygun bir çıkış bölgesidir. e.Balkanlar'dan yapılacak bir harekatta tali taarruz istikameti olarak kullanılıp küçük düşman kuvvetlerinin angaje edilmesine yardım eder.

Putin'in göreve gelmesini müteakip Kafkasya politikasını yenileyen ve serteştiren Rusya, dünya'ya Kafkasya'nın nüfuz alanı olduğunu tekrar vurgulamaya başlamış; Kafkasya'daki tarihi, siyasi, askeri ve ekonomik çıkarlarının karşısındaki tehlikeleri ve bu çıkarlarını tehdit eden Batı'nın ve Türkiye'nin Kafkasya'daki etkinliğini ortadan kaldırılmayı hedeflemiştir. Rusya'nın, Türk ve İran varlıklarını sınırlamak, yeni devletlerin bu rakiplerine doğru kaymalarını önlemek, bağımsız bir Orta Asya bölgesel işbirliği ve bundan ayrı veya buna paralel kendi kontrolunda olmayan bir Kafkas işbirliğinin oluşması yolunda engeller çıkarmak ve yeni egemen başkentlerde ABD jeopolitik etkisini sınırlamaya çalışırken, kendi çıkarlarına uygun bir uzlaşma yolu bulmak zorunda olduğu sonucu çıkarılmaktadır. Burada Rusya için önemli olan, imparatorluğun yeniden yapılanmasından ziyade, yeni devletleri sınırlayacak, direnişlere engel olacak ve Rusya'nın egemen jeopolitik ve ekonomik konumunu saklı tutacak yeni bir ilişkiler ağını yaratma düşüncesidir. Rusya'nın Kafkaslara yönelik politikasında temelde bir değişiklik olmadığı, ancak içinde bulunulan şartlar nedeniyle stratejilerde bazı değişiklikler yapmak zorunda kaldığı kıymetlendirilmektedir. Estonya, Letonya, Litvanya ile batıya olan deniz bağlantısını, Ukrayna, Gürcistan ve Moldova ile Karadeniz'e olan bağlantısının esas kısmını kaybeden Rusya'nın, Kafkasların da tam olarak elden çıkışına rıza göstermeyeceği düşünülmektedir. Kafkasların kontroldan çıkması; Karadeniz bağlantısının önemli bir kısmında kontrolu kaybetmesine, Türkiye ve İran uzantısının sekteye uğramasına, bir kısım doğal kaynakların kaybına, bir kısmı üzerindeki kontrolunun ortadan kalkmasına, petrol boru hattı geçişleri üzerindeki menfaatlerinin zedelenmesine ve halihazırda kendi ana toprakları içinde bulunan Kafkaslardaki federe cumhuriyetlerin de elden çıkması; diğerleri için örnek olmasına yol açacağından Ruslar bölgede yeni ve ivedi arayışlar içine sürüklenmiştir. Rusya Federasyonu, Kafkasya'yı etki alanında tutabilmek için müttefiki olan Ermenistan'dan, bölgedeki etnik çatışmalardan yararlanmakta, Çin ve İran ile ilişkilerini geliştirmektedir.

Tüm bu unsurlar dikkate alındığında; Amerika tarafından açıkça desteklendiği belli olan Türkiye'nin Ermenistan açılımının Türk dış politikasına uzun vadede getirisinin ve götürüsünün neler olacağını şimdiden tartışmanın faydalı olacağı kanaatındayız.

Gamze Güngörmüş Kona